طبقه بندی آلودگی نوری آسمان شب

معتبرترین مقیاس طبقه بندی آسمان مقیاس جان بورتل[۱] است. این روش که حاصل تلاش ۵۰ ساله‌ی آقای بورتل است، شامل ۹ مرحله از تاریکترین آسمان آغاز می‌شود و به آسمان های رتبه‌ی ۹ خاتمه می‌یابد.

برای تعیین رتبه تاریکی آسمان به روش زیر عمل کنید:

• حداقل یک ساعت ازآغاز تاریکی شب بگذرد تا روشنایی بعد از غروب برای شما خطا ایجاد نکند.
• حداقل یک ساعت در تاریکی شب باشید تا چشمانتان کاملاً به تاریکی عادت کند.
• از منابع نوری مثل تیر چراغ برق فاصله بگیرید یا در پشت دیوار یا تپه ای پنهان شوید.
• برای تعیین حدقدر آسمان از نگاه چپ چپ بهره بگیرید.
• حدقدر را با دو منطقه یا بیشتر بدست آورید.
• پارامترهای گفته شده را به دقت مشاهده و یادداشت نمایید.
• با مقایسه پارامترهای گفته شده با مشاهداتتان رتبه آسمان تعیین می گردد.

۹ طبقه تاریکی آسمان شب عبارت است از:

رتبه‌ی۱٫ آسمان واقعاً تاریک

نور گگن‌شاین[۲] به خوبی قابل رویت بوده و نور منطقه البروجی تا درجه‌ی قابل توجهی از آسمان افق قابل مشاهده می‌باشد. کهکشان ۳۳M[3] با چشم غیر مسلح به راحتی دیده می‌شود. (تابش های جوی طبیعی کمی تا حدود از افق گسترده شده و نواحی متراکم راه شیری را که در صورت فلکی عقرب و قوس قرار دارد باعث ایجاد سایه اندکی روی زمین می‌شود.) اگر منطقه پوشیده از گیاهان یا درختان باشد، تلسکوپ، وسیله‌ی نقلیه و همراهان دیده نخواهد شد، مگر آن که حضور مشتری یا زهره آسمان را روشن کرده باشد. ابرها در سراسر آسمان به شکل چاله هایی سیاه دیده می‌شوند و در تمام افق هیچگونه آلودگی نوری وجود ندارد. حد قدر آسمان برای چشم غیر مسلح در این شرایط به ۰/۸+ – ۶/۷+ می‌رسد.

رتبه‌ی۲٫ آسمان تاریک

تابش بسیار ضعیفی در طول افق وجود دارد. ۳۳M نیز با چشم غیر مسلح و با نگاه مستقیم (و نه چپ، چپ) دیده می‌شود. ساختارهای راه کهکشان تابستانی با چشم غیر مسلح کاملاً قابل تشخیص است و نواحی درخشان آن از پشت دو چشمی مانند رگه‌های سنگ مرمر به نظر می‌رسد. نور منطقه البروجی قبل از پایین رفتن یا بعد از شفق آنقدر روشن است که تولید سایه کند و رنگ آن هنگامی که با رنگ آبی سفید راه شیری مخلوط می‌شود، زرد رنگ است. ابرها همچنان به صورت حفره‌های تیره در زمینه آسمان دیده می‌شوند و اطرافیان در نزدیکی شما دیده می‌شوند. بسیاری از خوشه‌های کروی فهرست مسیه حتی با چشم غیر مسلح به آسانی دیده می‌شوند. در سراسر افق نیز هیچگونه آلودگی نوری دیده نمی‌شود. حد قدر برای چشم غیر مسلح در این مناطق به۱/۷+ تا۵/۷+ می‌رسد.

رتبه‌ی۳٫ آسمان روستایی

نشانه‌هایی از آلودگی نوری در افق پدیدار است. نور منطقه البروجی تا ارتفاع بیش از ۵۰ درجه دیده می‌شود. ابرها در نزدیکی افق بسیار کم نور و در سمت الرأس کاملاً تاریک هستند. سیاره زهره بر روی زمین سایه ایجاد می‌کند. راه‌کهکشان هنوز نمایان است و خوشه‌های کروی همچون M20,M15,M5,M4 به راحتی با چشم غیر مسلح دیده می‌شود. ۳۳M نیز با نگاه مستقیم دیده می‌شود حد قدر چشم غیر مسلح به ۶/۶+ تا ۷+ خواهد رسید.

رتبه‌ی۴٫ مناطق نیمه روستایی

آلودگی نوری در طول افق بالای مناطق پرجمعیت و تا ارتفاع بیش از ۱۰ درجه دیده می‌شود. نور منطقه البروجی تنها تا ارتفاع °۴۵ و زمان بین الطلوعین دیده می‌شود. راه شیری حتی بالای افق هم قابل مشاهده است اما از ساختارهای آن دیگر خبری نیست. ۳۳M به زحمت با نگاه چپ چپ دیده می‌شود و فقط در ارتفاع‌های بیش از دیده می‌شود. ابرها در جهت منابع آلودگی نوری نسبتاً روشن هستند حد قدر برای چشم غیر مسلح به ۵/۶+ -۱/۶+ می‌رسد.

رتبه‌ی۵٫ آسمان حومه‌ی شهر

در اغلب جهات بر فراز مناطق پرجمعیت آلودگی نوری دیده می‌شود. ابرها دراغلب مناطق آسمان دیده می‌شوند. راه شیری دیگر نمای با شکوهی ندارد. دیگر ۳۳M را نمی‌توان با چشم غیرمسلح دید. اطرافتان را با وضوح نسبی می بینید. در اکثر مناطق آسمان، ابرها به طور قابل توجهی درخشان‌تر از آسمان هستند. شاید در بهترین شب ها بتوانید اثری از نور منطقه البروج را ببینید. حدقدر آسمان ۰/۶+ -۶/۵+ می باشد.

رتبه‌ی۶٫ آسمان درخشان حومه شهر

حتی در بهترین شب‌ها نشانی از نور منطقه البروجی وجود ندارد. نشانه‌هایی از راه شیری فقط در سمت الرأس دیده می‌شود. آسمان تا حدود از افق بسیار روشن است و ابرها در تمام نقاط آسمان روشن هستند. برای دیدن تلسکوپ و وسایل رصدی هیچ مشکلی وجود ندارد. دیدن ۳۳M بدون دوچشمی غیر ممکن و ۳۱M[4] تنها جرم قابل مشاهده با چشم غیر مسلح است حد قدر چشم غیر مسلح به ۵/۵+ می‌رسد.

رتبه‌ی۷٫ مناطق نیمه شهری

   آسمان تا سمت الرأس نیز روشن شده است. منابع نوری قوی در هر جهت قابل تشخیص است راه شیری تقریباً غیر قابل مشاهده است.۴۴M[5]و یا ۳۱M به سختی با چشم غیر مسلح دیده می‌شوند. ابرها کاملاً درخشان بوده و اجرام مسیه حتی با تلسکوپ‌های متوسط به سختی دیده می‌شوند. حد قدر برای چشم غیر مسلح به سختی به ۵ می‌رسد.

رتبه‌ی۸٫ آسمان شهر‌های بزرگ

آسمان در اغلب سطح آن بسیار روشن و به رنگ نارنجی یا نقره ای می درخشد. در بهترین شب ها شاید بتوانید ۳۱M و ۴۴M را بیابید. ستارگان صورت فلکی کم نوری همچون حوت یا سرطان ممکن است دیده نشود. شما می‌توانید به راحتی عناوین درشت روزنامه را در این نور بخوانید. حدقدر ۵/۴+ است.  

رتبه‌ی ۹٫ آسمان داخل شهرهای بزرگ

تمام آسمان حتی در سمت الرأس روشن است. هیچ راه فراری از آلودگی نوری نیست. بسیاری از ستارگان صورت‌های فلکی آشنا غیر قابل مشاهده هستند و صورت‌های فلکی همچون صورت فلکی سرطان و برساووش اصلاً دیده نمی‌شوند. تک ستاره‌ای از خوشه پروین پیداست. هیچ جرم آسمانی با چشم غیر مسلح شکار نمی‌شود و تنها اجرامی که به راحتی با تلسکوپ دیده می‌شوند ماه، ستارگان پرنور، سیارات و تعداد بسیار کمی از خوشه‌های کروی هستند. حد قدر در چنین مکانی برای چشم غیر مسلح به ۴+ یا کمتر می‌رسد.

[۱] John Bortle

[۲] Gegenschein  

[۳] کهکشان مثلث(M33)، از قدر ۶+ که در صورت فلکی مثلث قرار دارد و ۲٫۸ میلیون سال نوری نیز با زمین فاصله دارد. گستردگی زاویه‌ای این کهکشان زیاد است و می‌توان آن را تقریباً هم اندازه ماه کامل در آسمان رصد کرد. این جرم از جمله اجرام سخت فهرست مسیه برای رصد است و جهت رویت نیاز به آسمانی بسیار تاریک دارد.

[۴] کهکشان آندرومدا، نزدیک ترین کهکشان به ما

[۵] خوشه ی کندوی عسل